Thursday, 02 January 2014 15:08

กิจกรรมพัฒนาประมงท้องถิ่น

 

กลุ่ม พัฒนาการประมงท้องถิ่น (โครงการปลูกต้นกล้าอาสาสมัคร รักษ์ทะเลสยาม)

พฤษภาคม – ธันวาคม ๒๕๕๗

แนวคิด

โครงการจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่งโดยชุมชนอ่าวบางสะพาน ซึ่งเป็นโครงการนำร่องของกรมประมง เป็นโครงการแรกที่ใช้วิธีการจัดการประมง โดยการประกาศเขตห้ามใช้เครื่องมือประมงที่มีอานุภาพสูงในการจับสัตว์น้ำและทำลายพันธุ์สัตว์น้ำชนิดอื่น ๆ อันได้แก่ อวนลาก อวนล้อมปั่นไฟ อวนรุน และคราดหอย ตลอดจนการห้ามทำการประมงปลากะตักโดยอวนล้อมกลางวันในพื้นที่ชายฝั่ง 3 กิโลเมตรของโครงการ เขตประกาศโครงการมีพื้นที่ครอบคลุมอ่าวบางสะพานทั้งหมดประมาณ 240 ตารางกิโลเมตรภายใต้อาณาเขตของสองอำเภอ อันได้แก่ อำเภอบางสะพาน และบางสะพานน้อย ซึ่งมีประชากรประมงจำนวนมากกว่า 400 ครัวเรือน ภายใต้แกนนำกลุ่มประมง 9 กลุ่มด้วยกัน โครงการธนาคารปูม้า ได้เกิดขึ้นมาเพราะ ปูม้า (Portunus pelagicus Linnaeus) เป็นสัตว์น้ำที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจนอกจากเป็นที่นิยมทั่วไป ของคนในประเทศ ยังเป็นวัตถุดิบที่ต้องการของโรงงานผลิตอาหารกระป๋องเพื่อส่งออก ในช่วงเวลาที่ผ่านมาปูม้าถูกจับจากทะเลขึ้นมาใช้ประโยชน์อย่างมากมายจนเกินขนาด รวมทั้งปูวัยรุ่น และแม่ปูไข่นอกกระดอง ซึ่งยังสามารถแพร่พันธุ์ได้อีกมาก ส่งผลให้ปูม้าในท้องทะเลไทยลดลง แต่ความต้องการของตลาดกลับเพิ่มมากขึ้น ทำให้ราคาปูม้าแพงขึ้นเรื่อยมาจากกิโลกรัมละ 35 บาท เมื่อปี 2532 (กองนโยบายและแผนงานประมง, 2532) เป็นกิโลกรัมละ150 – 200 บาท ในปัจจุบันการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชนิดนี้จำเป็นต้องเข้ามา มีบทบาทในการเพิ่มผลผลิตเพื่อทดแทนผลผลิตจากทะเลที่ลดน้อยลง การศึกษาชีววิทยาของปูม้าเพื่อนำไปสู่ การเพาะเลี้ยง ได้ดำเนินการมานานแล้ว (เขียน, 2520: บุญศรีและเจต, 2527: สุเมธ,2527) แต่การเพาะเลี้ยงปูม้าในช่วงต้นที่ผ่านมาประสบปัญหาการตายเนื่องจากการกินกันเองทำให้อัตราการรอดต่ำ (สุเมธ, 2527: กรุณาและ สุชาติ, 2532) จึงต้องเพิ่มจำนวนลูกพันธุ์คืนสู่ธรรมชาติ

 

วัตถุประสงค์ของธนาคารปูม้า

๑. อนุรักษ์ปูม้าโดยการฟักไข่จากแม่ปูม้าที่มีไข่นอกกระดอง
๒. ส่งเสริมการทำการประมงในเชิงอนุรักษ์
๓. สร้างจิตสำนึกในการทำการประมงปูม้าอย่างมี จรรยาบรรณ และรับผิดชอบ
๔. ใช้ทรัพยากรอย่างชาญฉลาด ยั่งยืน ถาวรตลอดไป

 

ขั้นตอนการดำเนินกิจกรรม

กิจกรรมอุปกรณ์ผู้รับผิดชอบ
ประเมินทัศนคติและความเข้าใจเบื้องต้น  
  • ตั้งคำถาม “ธนาคารปูม้าคืออะไร ,บอกลักษณะของปูม้า
เขียน และวาดรูป ลงในกระดาษ เอ ๔
  • กระดาษ เอ ๔ ดินสอ
 
เรียนรู้การทำธนาคารปูม้า  
  • ความสำคัญของธนาคารปูม้า
  • การทำธนาคารปูม้า
  • รูปแบบของธนาคารปูม้า
  • ประโยชน์ของธนาคารปูม้า
  • Powerpoint
  • เอกสารแผ่นพับ
 
การทำเครื่องมือจับปูม้า  
  • การทำอวนจับปูม้า
  • การทำประมงปูม้า(การจับปูม้า)

เนื้ออวนขนาดตา 75 -120 มม ลึก 9-30 ตา ทุ่นพยุงอวนขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 3.8 ซม.หนา 2.2ซม. ทุ่นโฟมนิ่ม ขนาด6x1.5x1 ซม.

 
การดำเนินงานธนาคารปูม้า  
  • การเตรียมความพร้อมธนาคารปูม้า
  • การเตรียมปูม้าเข้าธนาคาร
  • การดำเนินงานกิจกรรมธนาคาร
ภาชนะที่ทำธนาคารปูม้า(ถ้งพลาสติกขนาดความจุ ๒๐- ๕๐ ลิตรจำนวน ๒๐ ถัง  
การสังเกตและเรียนรู้  
  • พฤติกรรมของแม่ปูม้าในธนาคาร
  • การวางไข่ของแม่ปูม้า
  • พัฒนาการของไข่ปูม้าในแต่ละช่วงวัย
แม่ปูม้า, กล้องจุลทรรศ  
การเป็นผู้จัดการธนาคารปูม้า  
  • แบ่งกลุ่มย่อย สรุปกิจกรรมธนาคารปูม้า
  • ปัญหา อุปสรรค การแก้ปัญหา
  • การนำไปปรับใช้กับสัตว์น้ำชนิดอื่น
  • นำเสนอแลกเปลี่ยนความคิดในกลุ่มใหญ่
กระดาษชาร์ท ปากกาเคมี  
สรุปกิจกรรมธนาคารปูม้ากระดาษชาร์ท ปากกาเคมี 
การวางแผนสร้างความมั่นคงด้านอาหารกระดาษชาร์ท ปากกาเคมี 
ต่อยอดความคิด สู่ปฏิบัติการ “โครงงาน”กระดาษชาร์ท ปากกาเคมี 

ทีมงาน

  • นายกฤษณา กลิ่นน้อย
  • นายสุพัฒน์ โสนารถ
  • นายสุนทร รสดี
  • นายสังเวียน สมศรี
 

กิจกรรมที่น่าต่อยอดจากความคิดโครงการพัฒนาการประมงท้องถิ่น

หัวข้อที่1 การทำซั้งกอเพื่ออนุบาลลูกปูม้าหลังออกจากธนาคารปูม้า

วัตถุประสงค์

  • ร่วมกันจัดสร้างแหล่งอาศัยสัตว์ทะเล (ซั้งกอ) เพื่อให้เป็นที่อยู่อาศัยและวางไข่ ตลอดจนเลี้ยงตัววัยอ่อนของสัตว์น้ำ และเพื่อให้สังคมได้รับทราบในการจัดการประมงของชุมชนประมง
  • เพื่อประชาสัมพันธ์ ให้บุคคลทั่วไปทราบถึงกิจกรรมของชาวประมงในเขตอ่าวบางสะพานน้อย

สถานที่ดำเนินการ

อ่าวบางสะพานน้อย จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ (พื้นที่ทั้งหมด 150,000 ไร่ รายละเอียดปรากฏตามแผนที่แสดงที่ตั้ง และพื้นที่ดำเนินการ)

เป้าหมาย

  • จัดสร้างแหล่งอาศัยสัตว์ทะเล (ซั้งกอ) จำนวน 500 ซั้ง
  • จัดทำพิธีทางศาสนา เพื่อทำบุญประจำปีและทำบุญประจำอ่าว โดยให้ถือวันนี้เป็นวันทำบุญประจำปีและจัดทำซั้งกอในปีต่อไป
  • เผยแพร่กิจกรรมให้ชาวประมงและประชาชนทั่วไปได้รับทราบ ทางสื่อต่าง ๆ เช่น สถานีโทรทัศน์ หนังสือพิมพ์ วิทยุ
  • ลดปัญหากรณีพิพาทระหว่างชาวประมงพานิชย์กับชาวประมงพื้นบ้าน
  • เพื่อเป็นแบบอย่างในการจัดการทรัพยากรประมง อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน
  • เพื่อเตรียมชาวประมงในเขตพื้นที่โครงการฯ ให้มีความพร้อมในการรับมอบพื้นที่ทำการประมง เพื่อเข้าสู่กระบวนการจัดการทรัพยากรประมงโดยชุมชนประมง (สิทธิประมงหน้าบ้าน)

ผลที่ได้รับจากการจัดทำโครงการจัดสร้างแหล่งอาศัยสัตว์ทะเล (ซั้งกอ)

  1. แหล่งอาศัยสัตว์ทะเล (ซั้งกอ) เป็นที่อาศัยและเลี้ยงตัววัยอ่อนของสัตว์น้ำนานาชนิด อันจะเป็นการเพิ่มผลผลิตของสัตว์น้ำตามธรรมชาติได้มากยิ่งขึ้น
  2. ประชาสัมพันธ์และเผยแพร่กิจกรรมการจัดการประมงโดยชุมชน ให้ชาวประมงและประชาชนทั่วไป ทราบทางสื่อทุกประเภท
  3. สร้างจิตสำนึกในการจัดทำการประมงอย่างมีจรรยาบรรณและความรับผิดชอบให้กับชาวประมงในเขตพื้นที่โครงการ และชาวประมงพื้นที่จังหวัดชายทะเลทั่วประเทศ
  4. สร้างแนวร่วมและการมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรประมง และการจัดการทรัพยากรประมง
  5. จุดประเด็นการจัดการทรัพยากรประมงแผนใหม่ สอดคล้องกับนโยบายของรัฐบาล ที่จะส่งเสริมให้มีการ จัดการทรัพยากรประมง โดยชาวประมงมีส่วนร่วม
  6. สร้างความสมานสามัคคีให้กับชาวประมงในเขตพื้นที่โครงการ และพื้นที่ใกล้เคียง จำนวน 400 ลำ
  7. สร้างรายได้และการมีงานทำ ให้กับชาวประมงเพิ่มขึ้น 400 ครัวเรือน (ลำ) ชาวประมงได้รับประโยชน์ ไม่น้อยกว่า 2,000 คน
  8. สร้างอาชีพเสริมแก่ชาวประมง เช่น การท่องเที่ยว กิจกรรมตกปลา (บริเวณซั้งกอ)
  9. ลดปัญหากรณีพิพาทระหว่างชาวประมงพานิชกับชาวประมงพื้นบ้าน
  10. เพื่อเป็นแบบอย่างในการจัดการทรัพยากรประมง อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน
  11. เพื่อเตรียมชาวประมงในเขตพื้นที่โครงการฯ ให้มีความพร้อมในการรับมอบพื้นที่ทำการประมง เพื่อเข้า สู่กระบวนการจัดการทรัพยากรประมงโดยชุมชนประมง (สิทธิประมงหน้าบ้าน)
 

หัวข้อที่ 2 การทำโครงงานความมั่นคงด้านอาหารทะเล

วัตถุประสงค์

  • มีสัตว์น้ำพอเพียงต่อการบริโภค
  • เสริมสร้างความเข้มแข็งชุมชนประมง
  • สร้างกระบวนการการมีส่วนร่วม
  • ฟื้นฟูความอุดมสมบูรณ์
  • สร้างความมั่นคงด้านอาหารประมง

เป้าหมาย

  • ทรัพยากรสัตว์น้ำทะเล/ชายฝั่ง ๑ – ๒ แสนตัน /ปี
  • ชุมชนประมงดำเนินการโดยมีส่วนร่วมกับภาครัฐฯ
  • ประชากรสัตว์น้ำเพิ่มขึ้น
  • ประชากรในพื้นที่มีสัตว์น้ำทะเลบริโภคเฉลี่ย ๒๐ กิโลกรัม/คน/ปี

การดำเนินงาน

  • ปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำ
  • ขยายพื้นที่อนุรักษ์
  • สร้างปะการังเทียม
  • การบริหารจัดการโดยให้ประชาชนมีส่วนร่วม
 

หัวข้อที่ 3 นำเสนอสาระในหัวข้อวิถีชีวิตประมงท้องถิ่นในฐานะ "ต้นทุนชีวิต"

ซึ่งได้สื่อถึงเรื่องราวความสัมพันธ์ของวิถีชีวิตของชุมชนประมง กับทรัพยากรทางทะเล ซึ่งบอกเล่าเรื่องราวผ่านชีวิต เฒ่าทะเลแห่งชุมชน ซึ่งสะท้อนถึงภูมิปัญญาพื้นบ้านในการเดินเรือ ด้วยการสังเกตน้ำขึ้นน้ำลง สภาพดินฟ้าอากาศ ลักษณะลม ตำแหน่งดวงดาวบนฟ้า ร่องน้ำ พฤติกรรมของสัตว์น้ำในทะเล เช่น กุ้ง ปลา การใช้เครื่องมือประมง รวมทั้งความเคารพธรรมชาติ โดยจะทำพิธีบูชาแม่ย่านางเรือก่อนออกเดินทะเล เพื่อให้แคล้วคลาดจากภยันตรายต่างๆ รวมทั้งประวัติศาสตร์และความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในชุมชนชาวประมง